
E ui i le fa'asa a le itumalo, ae faitau afe tagata Ivorians na fa'aalia le latou fa'aaliga i Abidjan i le Aso To'ona'i nei, Oketopa 11, 2025, i le vala'au a le PPA-CI/PDCI Common Front. O lenei fa'aaliga o le malosi o lo'o atagia ai le naunauta'iga o le au tetee i luma o se malo o lo'o tu'uaia i le fa'aseseina o le faiga palota. I lenei fa'atalatalanoaga fa'apitoa ma Nouvelles Afrique, o Pascal Affi N'Guessan, o le peresitene o le Ivorian Popular Front, o lo'o talanoaina ai uuna'iga o lenei fa'apotopotoga, o lo'o ta'usalaina se "fa'ata'ita'iga fa'apolokiki," ma vala'au atu i tagata Ivorians e taulima lo latou i'uga i o latou lava lima.
NA: Lau Afioga i le Peresetene, ua faasaina e le Prefect of Abidjan le savaliga a le itu agai ua fuafuaina mo le Aso Toonai nei, ma taʻua ai le manaomia o le tausia o le filemu lautele i le taimi o le faiga palota. E ui lava i lea, o le PPA-CI / PDCI Common Front o loʻo faʻaauau pea lana valaau mo le faʻamalosia. E faapefea ona e faauigaina lenei faaiuga? Po o se gaoioiga tetee po o se ituaiga o tetee faatemokalasi?*
PAN: E le o se faiga o le tetee, ae o se tali talafeagai i se faaiuga le tonu. Na o le fa'atinoina o se aia tatau fa'avae ua aloa'ia mo tagatanuu uma: o le aia tatau e fa'aalia ai ma le filemu e fa'aalia ai o latou manatu. O le savaliga o le Aso To’ona’i e le’o se fuafuaga a se pati e tasi, ae o se vaega autasi e tu’u fa’atasi uma ai vaega fa’apolokiki a le itu agai. Na atagia mai ai le finagalo autasi e fai atu leai i le faoa faamalosi o le pule ma le fa'afilemuina o leo tetee.
Mo le tele o masina, o loʻo valaʻau faʻafia e le itu teteʻe mo talanoaga e faʻatalanoa ai mataupu taua i le faiga palota: o le tuʻufaʻatasia o le Komisi o Faiga Palota, avanoa tutusa i le aufaasālalau, le saogalemu o le palota… E leai se tasi o nei atugaluga ua maua se tali. I le feagai ai ma lenei fa'aleaogaina fa'aletulafono, ua matou filifili ai e fa'alogoina o matou leo. O le fa'aalia e le o le lu'iina o le malo; e uiga i le fa'ailoaina ma le filemu a tatou aia tatau ma fa'amanatu i tagata uma o Côte d'Ivoire e a ona tagatanuu uma, ae le o se vaega fa'apolokiki se tasi.
NA: E ui lava i le faʻasaina, o le auai i Abidjan na mataʻina. E afe ma afe tagata na taliina le valaau. Pe e te vaai i lenei mea o se faailo malosi i le malo, i le lua vaiaso a o leʻi faia le palota a le peresetene?*
PAN: Ioe, ma e sili atu nai lo na o se faailo; o se lapataiga i le pulega. I le 2020, ua uma ona tatou oʻo i se galu iloga o le le usitaʻi lautele. Ae o le mea o loʻo tatou vaʻaia i aso nei e leʻi tupu muamua i le fua. O le 2025 faʻamalosia e lua i le tolu taimi sili atu le malosi, sili atu le faʻamoemoe, ma sili atu le nofouta. E le toe manaʻo tagata Ivory e faʻasalaina i lenei mea.
O lenei fa'alapotopotoga e atagia mai ai le fa'asalalauina o le le fiafia i se pulega o lo'o pipii atu i le pule, fa'aogaina fa'alapotopotoga, ma fa'amaualuga ia te ia lava le aia tatau e filifili ai po'o ai e mafai ma e le mafai ona avea ma sui tauva. O se savali tuusao ia Peresitene Alassane Ouattara: o tagata Ivorian e mananao i suiga, faatemokalasi moni, ma se suiga filemu o le pule. E le mafai ona ia toe le amanaiaina lenei finagalo lauiloa. O le mumusu e gauai atu i ai e lamatia ai se faʻalavelave faʻapolokiki loloto, o se faʻalavelave e leai se tasi e manaʻo i ai ae e mafai e tagata ona faʻataunuʻuina e ala i la latou filifiliga filemu.
NA: O lou sui tauva mo le palota a le peresetene o Oketopa 25th na teena e le Fono Faavae. Ua e faila se tagi mo le faaseseina o pepa. O le ā o loo e taumafai e ausia e ala i lenei gaoioiga faaletulafono?*
PAN: O le teenaina lea, mo matou, o se faiga le tonu. E faavae i luga o le leai o ni faavae faaletulafono. O se fa'ai'uga fa'apolokiki e fa'atatau i le fa'ate'aina o fili e mafai ona taofia le toe filifilia o Peresitene Ouattara. E ala i le le aofia ai o sui tauva malolosi, e manaʻo le pulega e faʻamautinoa se faiga palota faʻatauvaʻa, e aunoa ma se tauvaga moni, o se ituaiga o tuuga solo na tuʻuina atu o se palota tele.
O lea ua matou faia ai se gaioiga faaletulafono e faʻaalia ai lo matou mumusu e auai i lenei faʻalavelave. O le tagi faasaga i tagata e lē o iloa e lē o se faailoga faafaatusa; e fa'amoemoe e fa'amaonia na fa'aogaina pepa e fa'amaonia ai le fa'asa'olotoina. Matou te iloa o le Ivorian justice system, o le mea e leaga ai, i lalo o le faatosinaga a isi, ae e taua le galue i luga o le mataupu faavae e tuʻu ai se faʻailoga i le talafaasolopito. O le a manatua i le lumanaʻi na matou mumusu e lagolagoina lenei faʻaleagaina faʻalapotopotoga.
NA: O le PPA-CI ma le PDCI na faʻatulagaina lenei savaliga faʻatasi. I lou manatu, e taua ea lenei lotogatasi o le itu agai mo le faatuina o suiga faatemokalasi? O ā ni toʻatugā?*
PAN: O le lotogatasi o le itu agai e le gata o se mea taua, ae o se tulaga foi mo le ola faatemokalasi. O le feagai ai ma se pule faʻapitoa ma faʻatulagaina, o malosiaga o suiga e tatau ona tautala ma le leo e tasi. I aso nei, o le toʻatele o tagata Ivorians e faʻamoemoe i le lotogatasi o le atunuʻu ma le faʻaaloalo mo saolotoga. O lea e iai le tiute o le itu tete'e ina ia ogatasi ma lea manaoga lauiloa.
E i ai eseesega, ma e moni lena mea, ae e le mafai ona faatoilaloina. E tatau ona tatou agai i tua atu o manaoga faaletagata lava ia ma fua faatatau faaituau e taulai atu i mea e taua: puipuia o aia tatau, faatemokalasi, ma le mamalu o tagata Ivorian. I totonu o le Common Front, o loʻo matou galulue e faʻamalosia lenei malosi faʻapitoa, e tatalaina le faʻavae mo talanoaga i isi vaega, gaioiga a tagatanuu, ma sosaiete lautele. E ala i le lautele ma le felagolagomai o le a mafai ai ona tatou tetee atu i le solomuli agai atu i pulega pule ma faʻafeiloaʻi se vaitau fou faʻapolokiki i Côte d'Ivoire.
NA: O le a le sao e te manaʻo e vaʻai i le lalolagi faʻavaomalo o loʻo faia i le faiga palota a Ivorian?*
PAN: O le sosaiete faavaomalo o se tagata fai mea e le mafai ona le amanaiaina, ae e le tatau ona suitulaga i le finagalo lauiloa. I le 2010 ma le 2011, na matou o'o ai i le mata'utia o le fa'alavelave mai fafo lea na matuā fevaevaea'i ai le atunu'u ma tu'u ai manu'a o lo'o tumau pea.
I aso nei, o lo matou moomooga ia faia e lenei nuu se matafaioi mataʻituina ma le mataʻituina, ae le o se pule. O loʻo matauina, e taʻusalaina ai le faʻaleagaina, e musu e faʻatagaina le taufaasese, ae e mafai ai e Ivorians ona filifili lo latou lava lumanaʻi. Matou te fia fa'ailoa ma fa'alaua'itele e uiga i le natura fa'a-autocrati o le pulega ma le solia pea o aia tatau a tagata, ina ia fa'ailoa mai. Ae o le faasaolotoina o Côte d'Ivoire o le a na o Ivorians lava latou. E pule lava i tatou, ma na o i tatou, e toe maua ai lo tatou malo faatemokalasi ma lo tatou pule silisili ese.
NA: O le ā le feʻau e te manaʻo e lafo atu i ou uso a tagata o loo faalogologo mai ma mulimuli atu iā te oe i lenei tauiviga faapolotiki?*
PAN: Ou te fia faafetai atu ia i latou. Faafetai mo lo latou lototetele, o latou manatu manino, ma lo latou naunautaiga. O le Aso Toʻonaʻi nei, e ui lava i se puipuiga mataʻina, na latou o mai i fafo i le tele o numera, e aunoa ma le fefe, e fai atu leai i le pule malosi. O se faatinoga o le lototoa, o se faatinoga o le lotonuu.
Na ou vaai i tagata talavou tuuto, tamaitai o loo tauaveina le fuʻa a le atunuu, ma tagata matutua na o mai e puipuia le saolotoga. O nei mea uma e faʻamaonia ai o loʻo mumu pea le mumū o le mamalu o Ivorian. Ou te fai atu ia i latou e tutu mausali, aua le gauai atu i le lotovaivai po o le fefe. E tasi le tagata, po o le a lava le malosi, e le mafai ona faatoilaloina se nuu atoa. E tonu lenei fusuaga. E sili atu nai lo o tatou augatupulaga. O loo matou tauina ina ia le toe ola ai a tatou fanau ma fanau a fanau i lalo o pulega saua po o le pule faasolitulafono.
O le Ivory Coast o se atunuu tele, o ni tagata mitamita. E tatau ona tatou talitonu i lo tatou gafatia e foia ai lenei faigata ma toe fausia se malo faalelei, amiotonu ma faatemokalasi.
NA: Pascal Affi N'Guessan, faafetai mo le taliina o fesili mai ia Nouvelles Afrique*
PAN: Faafetai.
Fa'atalanoaga a Franck Olivier, mo Nouvelles Afrique
Aoao atili e uiga i Aferika News
Fa'asoa ina ia maua tala fou e lafo i lau imeli.

