Nan dat 1ye desanm 1944, pandan lame fransèz la t ap mande peman bonis demobilizasyon yo apre Dezyèm Gè Mondyal la, plizyè santèn sòlda afriken te masakre pa lame fransèz la nan Dakar, sou pretèks ke yo te òganize yon revòlt. Dapre chif ofisyèl fransèz yo, masak la te lakòz 35 lanmò, yon chif ki byen anba reyalite a (yo estime kantite moun ki mouri yo a plizyè santèn). Chif sa a te deja reflete duplisite ak engratitid Lafrans, ki t ap peye sovè Repiblik la yon ti kras. San yo, kou evènman yo ta diferan, sitou pandan debakman Normandi a, kote yo te sèvi kòm chabon pou pèmèt twoup alye yo, ki te dirije pa Ameriken yo, fini travay la.
Fòk nou di Lafrans te yon moun ki te repete krim nan sans sa a, paske depi 1918, nan fen Premye Gè Mondyal la, li te demobilize twoup afriken yo san yo pa t gen dwa pansyon sibstansyèl, pandan sòlda franse yo te resevwa gwo alokasyon. Depi lè sa a, inegalite nan tretman sòlda afriken yo te vin pi mal piti piti, paske pansyon yo te bloke epi yo pa t janm ogmante, pandan ke salè sòlda franse yo te souvan ajiste pou reflete pri lavi a. Sitiyasyon sa a te pèsiste jiskaske prèske tout tirè afriken yo te disparèt, sa ki fè nou konkli ke Lafrans poko fin peye dèt san li anvè Afrik subsaharyèn nan nèt. Sa a pi vre toujou lè nou konsidere ke sòlda ki soti nan Afrik di Nò, e patikilyèman Aljeryen yo, te resevwa peman rapid nan men gouvènman franse a dapre akò ki te siyen ak lidè peyi a.
Sa a se yon lòt okazyon ankò pou nou mete aksan sou neglijans ak mank de fòs chèf deta nou yo, ki pa menm kapab pwovoke yon deba pou atire atansyon sou enjistis sa a. Pi mal toujou, yo te prefere sèvi ak fon souveren yo te genyen yo pou finanse politik entèn franse a sou tout spectre politik la, atravè sikilasyon pòtfèy ak tanbou plen dola ak ero. Lè nou gade dèyè, nou ka konprann kòlè prezidan souverenis aktyèl yo lè y ap deklare ke predesesè yo pa t fè anyen pou peyi nou yo. Kisa nou ka di ankò nan limyè soumèt politik, monetè ak kiltirèl kote nou ye jodi a? Relege nan periferi sistèm mondyal la, peyi afriken yo se mandyan ki chita sou yon pil lò ak lòt richès. Epi pou kenbe yo nan letaji yo, yo te envante "malediksyon" lò nwa ak mineral ra yo pou pi byen "anestezye" yo. Nan sitiyasyon sa a, se sèlman lit politik, ekonomik ak militè ki efikas. Esklav ki pa ka libere anba chenn li pa merite pitye nou.
Pou nou retounen sou trajedi Thiaroye a, ann di ke yo dwe relouvri dosye a non sèlman pou dekouvri verite a, men sitou pou konpanse fanmi vanyan sòlda nou yo. Dosye lagè yo egziste, menm jan ak dosye peman pansyon yo. Kidonk, pwosesis sa a pa enposib si volonte a egziste nan kan franse a. Se yon fason pou mete yon fen nan duplisite sa a ki dire twò lontan. N ap tann yon dènye jijman sou zafè wont sa a.
Nayouma Yé
Aprann plis bagay sou nouvèl Afrik yo
Abònman pou jwenn dènye post yo voye nan imel ou.
